• نوای مردم، برای مردم
  • About People and For People
  • اولین سایت خبری مستقل شهرستان سنندج
  • Navayeabidar Local News Portal
تاریخ انتشار : دوشنبه 8 مهر 1392 / 07:55   کد خبر : 277   گروه : فرهنگ و هنر

جايگاه ادبي منظومه «شاره‌كـه‌م سـنه»

منظومه «شاره‌كه‌م سنه»سروده شادروان محي الدين حق شناس از جهات مختلف قابل نقد و بررسي است.

منظومه «شاره‌كه‌م سنه»سروده شادروان محي الدين حق شناس از جهات مختلف قابل نقد و بررسي است.

به گزارش نوای آبیدر، منظومه «شاره‌كه‌م سنه»سروده شادروان محي الدين حق شناس از جهات مختلف قابل نقد و بررسي است. البته نقاط قوت اينگونه منظومه‌ها بيشتر از نقاط ضعف آنهاست. يكي از نقاط قوت اينگونه آثار در اين است كه هم تاريخند و هم فرهنگ و فولكلور يك ملت در مقطعي از زمان و هم رگه‌هاي طنز و فكاهيات در آنها ديده مي‌شود و به طور كلي زير مجموعه‌اي از مقوله مردم شناسي به حساب مي‌آيند. كاري كه مرحوم "برهان ايازي" در كتاب "آيينه سنندج" انجام داده و گوشه‌هايي از فرهنگ و آداب و رسوم مردم سنندج را در برهه‌اي از زمان به رشته تحرير درآورده است. و يا كتاب ارزشمند "تاريخ مشاهر كرد" تاليف مرحوم علامه "بابا مردوخ روحاني" كه هم تاريخ است و هم ادبيات از انواع مختلف آن و هم از نظر تاريخي و هم از نظر ادبي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است.


سرآمدترين اين آثار - البته در مقوله ادبيات- كتاب "حديقه امان اللهي" تاليف مرحوم "ميرزا عبدالله سنندجي" متخلص به "رونق" است كه در سال 1265 هجري قمري آن را نگاشته است. اين كتاب از نظر ادبي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و در سال 1344 هجري شمسي توسط دانشكده ادبيات دانشگاه تبريز با مقدمه و تصحيح و حواشي دكتر خيامپور استاد زبان فارسي به چاپ رسيده است. اين كتاب تذكره 43 تن از شعراي نامي كرد پارسي گوي است كه در عهد حكمراني خاندان اردلان مي‌زيسته‌اند. نويسنده كتاب يعني ميرزا عبدالله سنندجي عموي ماه‌شرف خانم "مستوره كردستاني" است.


برخلاف تصور برخي از اصحاب نظر كه براين باورند مستوره يكي از شعراي معروف كرد است و گاهي نسنجيده در تعريف وتوصيفش داد سخن سر مي‌دهند، ميرزا عبدالله عموي مستوره او را در حد كسي كه فقط طبع شعر داشته معرفي مي‌كند واينكه ايشان شعر گفتن را خلاف شان خود مي‌دانسته‌اند. ميرزا عبدالله در تذكره حديقه امان‌اللهي راجع به مستوره اين چنين نوشته‌اند؛ "به هر حال اسم شريفه‌اش ماه‌شرف خانم صبيه مرضيه مرحوم ابوالحسن بيگ و برادرزاده حقير اگر چه گفتن شعر را خلاف شيمه و شنشنه خود مي‌دانست ولي نظر به وزن طبيعي گاهي جهت آزمايش خاطر و آرايش بزم ارباب دانش به ابراز اشعار آبدار مي‌پرداخت."


ميرزا عبدالله، مستوره را فقط خطاطي ماهر و چيره دست معرفي مي‌كند ولاغير... به هر حال بگذريم؛ براي دور نشدن از اصل موضوع بايد گفت كه منظومه "شار‌ه‌كه‌م سنه" از نگاه طنز نيز قابل بحث و بررسي است. نگارنده اخيرا كتابي مشابه اين منظومه البته به نثر ديدم كه نويسنده كتاب فصل جداگانه‌اي را به مجانين وديوانگان شهر و سخنان عجيب و غريب آنان اختصاص داده بود كه به نظرم اين بخش از كتاب بر همه بخش‌هاي ديگر آن مي‌چربيد زيرا از قديم و نديم گفته‌اند: "حرف راست را از ديوانه بايد شنيد"؛ لابد مرحوم حق شناس هم در منظومه خود گذر و نظري هم به ديوانگان شهر داشته‌اند.


تاريخچه سير و سفر و آداب منظوم در ادبيات كردي داراي سوابق طولاني است زيرا به دلايل متعدد - كه ذكر آنها طول مي‌كشد- كُرد همواره براي بيان احساسات قلبي و دروني خود به شعر و نظم پناه برده و حتي كوشيده تاريخش هم منظوم باشد. يكي از نقاط ضعف منظومه "شاره‌كه‌م سنه" در اين است كه در اغلب مصراع‌ها رديف و قافيه و روي به خوبي رعايت نشده و در نتيجه نظم به لنگي گراييده و ريتم و رقص كلمات دچار ركود شده است. يكي از مزاياي شعر و نظم در اين است كه براثر رعايت فنون بلاغت و صناعات ادبي و رعايت عروض و قافيه و اصول شعر و نظم، كلمات خود به خود به رقص و وجد مي‌آيند و طبع سليم انسان به آساني آنها را مي‌پذيرد؛ به همين خاطر است كه حفظ كردن شعر و نظم همواره آسانتر از نثر است.

البته مرحوم شادروان حق شناس تا آنجا كه حقير اطلاع دارم فردي نيك نفس، متواضع و بي ادعا بودند و هرگز خود را به عنوان يكي از شعراي معروف كرد به مردم معرفي نمي‌كرد و حتي بر خلاف عده‌اي كه اهل تظاهر و خودنمايي هستند سعي داشت انزوا را پيشه كند و حتي در محافل و مجالس ادبي و كنگره‌ها و سمينارها كمتر آفتابي مي‌شدند. ايشان - به نظر حقير- منظومه "شاره‌كه‌م سنه" را فقط به عنوان يك دل نوشته و براي ارضاي حس دروني خود به عنوان نوعي احساس مسئوليت در برابر مردم سنندج سروده‌اند. به همين دليل است كه شايد به اصول و قواعد ادبي و فنون عروض و قافيه و رديف و آرايه‌هاي ادبي چندان توجهي نداشته‌اند.


اما شاعران نامي و پرآوازه كرد"گوران" در سفرنامه خود به منطقه اورامان و قره داغ كه به نظم كشيده است، فنون بلاغت و صناعات ادبي را به خوبي رعايت كرده و در واقع يك شاهكار ادبي آفريده است. در آثار فاخر اين شاعر تيزهوش كه درآن نظم حالت شعر به خود گرفته، كلمات و واژگان بي اختيار مي‌رقصند و شنونده را به وجد مي‌آورند. سفرنامه اين شاعر پر آوازه نيز همانند منظومه "شاره‌كه‌م سنه" مرحوم حق شناس هم تاريخ است هم فولكلور و ادبيات توام با چاشني طنز. واقعيت اين است اگر منظومه مرحوم حق شناس نيز به همان سبك و سياق سفرنامه گوران سروده مي‌شد، اكنون در جايگاه ويژه‌اي قرار داشت با اين حال به نظر حقير وجود نقاط ضعف چندان از اهميت و جايگاه اين اثر ماندگار نمي‌كاهد زيرا ايشان نظم گفته‌اند نه شعر و در نظم ناظم چندان به دنبال واژه گزيني و رعايت فنون ادبي نيست.


اميدواريم اين منظومه با ارزش مجددا به زيور طبع آراسته گردد و در اختيار علاقه‌مندانش قرار گيرد هر چند كاست و لوح فشرده منظومه مذكور با صداي گرم و گيراي آن مرحوم خود چيز ديگري است و اين صداست كه باقي مي‌ماند و هرگز خاموش نمي‌شود.


در پايان يادآوري اين نكته ضروري است بسيارند افرادي كه هنوز مرزبندي ميان نظم و شعر را به خوبي نشناخته ‌اند و همه چيز را به مقياس و معيار شعر ارزيابي مي‌كنند. شعر اصول و ضوابط خاص خود را داراست و بايد در آن فنون بلاغت و صناعات ادبي و اصول سبك شناسي رعايت شود، اما نكات اختلاقي و پندهاي حكمت آميز،‌داستان  وتاريخ، اصول بهداشتي و مشاهدات و خاطرات و اينگونه مسايل را در قالب غير نثر بيان كردن، نظم است نه شعر مگر اينكه همين مسايل در قالب شعر بيان شود، كاري كه شاعر شهير كرد(‌گوران) در سفرنامه اورامان انجام داده و مشاهدات و خاطرات خود را در قالب شعر بيان كرده است كه قبلا به آن اشاره كرديم.


به نظر مي‌رسد شادروان "ملك الشعراء بهار" نيز از فقدان مرزبندي ميان نظم و شعر رنج مي‌برده كه اين‌چنين زيبا گفته‌اند:
شعر داني‌ چيست؟ مرواريدي از درياي عقل
شاعر آن افسونگري كاين طرفه مرواريد سفت
صنعت و وزن و قوافي هست نظم و نيست شعر
اي بسا شاعر كه نظمش نيست الا حرف مفت
شعر آن باشد كه خيزد از دل و جوشد زلب
باز در دلها نشيند هر كجا گوشي شنفت
اي بسا شاعر كه اندر عمر خود نظمي نساخت
اي بسا ناظم كه اندر عمر خود شعري نگفت

سيد اسماعيل حسيني

منبع: هفته نامه سیروان

Navayeabidar Telegram Channel


برچسب هـا :

شاره که م سنه محی الدین حق شناس

نظرات بینندگان :

      اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می دهید!

نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیریت نوای آبیدر در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

-->